ПАВЛОДАР ПРИИРТЫШЬЕСІ ТУРАЛЫ ОЧЕРК

Ќазаќстанның солтүстік-шығысы, сәулетті алќап және Ќазаќстанның ірі өзені - Ертістің ағымы... Бұл - Павлодар облысы. Ол 1938 жылдың 15 ќаңтарында ќұрылған. Облыс аумағы 124,8 мың шаршы км. және Ќазаќстан аумағының 4,6% ќұрайды. Біздің облыс аумағында орташа мөлшерлі батыс Европа мемлекеті орналаса алады.
Облыс әкімшілік-аумаќтыќ ќұрылымына 3 ќала, 5 кент, 10 ауыл аудандары, 167 село және ауыл округтері кіреді.
2007 жылдың басына облысымызда 744860 адам, 99 ұлт өкілдері тұрады. Жалпы халыќ санында ќазаќтар – 328,4 мың адам (44,7%) және орыстар – 293,9 мың (39,2%) көбее түсуде. Сонан соң украиндер – 6,8%, немістер – 3,2%, татарлар – 2,1%, белорустар – 0,9%, молдавандар - 0,4%, ингуштер – 0,25%, шешендер – 0,25%, әзірбайжандар – 0,25%, башќырлар – 0,2% және өзге ұлт өкілдері – 1,75%. Павлодар Сарыарќасында барлығы бар: жазыќ дала, аќќайын тоғайлары, ќарағай орманы, таулар, саналуан өзен. Ежелгі Ертіс өзені облысымызды екіге бөледі. Өзен алќабы өте (бірегей) және берекелі.
Дала жазыќтары облысымыздың көп жерін алып отыр. Ежелден ќазаќтар оны Сарыарќа деп атаған. Расындада, бұл жер өте бай.
Облыс Ќазаќстан Республикасыныњ минерал және шикізат жиынында бастаушы орындардың бірінде.
2007 жылдың басына облысымызда 11459 заңды тұлға тіркелген, соның ішінде 94% шағын (жұмыспен ќамтылған адам саны 50-ден кем) және 0,9% ірі (250 адамнаң астам). Кәсіпорындардың көбі жеке меншікті.
Павлодар облысының климаты кенет-континентті, ұзаќ ќыспен (5,5 ай), ыстыќ және ќысќа жазбен (3 ай) сипатталады. Ќаңтар айының орташа температурасы -17 -190С, шілде +20 +220С. Жылдыќ атмосфералыќ жауын-шашын мөлшері 220-300 мм.
Павлодар облысы аймағында 48,2 мың га жалпы аумаќ көлемімен Баянауыл ұлттыќ табиғи паркі орналасќан. Баянауыл - кішкентай жерде ғажап гранит жартастары, ќұпиялы үңгірлер, балыќќа бай тау өзендері, саңырауќұлаќќа, жидекке толы емен тоғайлары, кристалдай таза бұлаќтар жиналған орын. Тау беткейлері орманмен жабылған. Жануарлар әлемінің өкілдеріндей, ағаштар, бұталар және басќада өсімдіктер облыс аумағының осы жерінде ғана кездеседі. Жасыбай, Сабындыкөл, Торайғыр Баянауыл өзендері ертегідей сұлу. Өзен және оларды ќоректендіру бұлаќтарында су таза және мөлдір. Археологиялыќ ескерткіштер тізімінде жүзге жуыќ оба, көрќара, ежелгі жазбалар және сурет атаулары. Өз өлкесін баянауылдыќтар жер жүзіндегі ерекше жер деп санайды. Осы жерден үлкен өмір жолына шығармашылыќ, дарынды, көрнекті ғалымдар шыќќан. Солардың бірі бірінші академик және Ќазаќстан ғылым академиясының президенті Сәтбаев Ќаныш Имантайұлы.
Біздің облыс орталығы – Павлодар ќаласы ерекше, ќайталанбас келбетті. Ол жинаќы, кең және жарыќ. Мұнда үйлесімді, бір бірін толыќтырып ескі мен жаңа тіл табысып келеді. Сонда да, бұл алюминий, мұнайхимия, трактор, машина жасайтын зауыттары, үш ќуат орталығы, тамаќ өнеркәсіп кәсіпорындары және басќалар, сондай-аќ ірі теміржол торабы, аэропорт, өзен порты және вокзалы бар үлкен индустрия орталығы. Павлодарда әр түрлі меншік нысанды барлығы 5 мың кәсіпорын жұмыс істейді. Кәсіпорындар 250 жуыќ өнім түрлерін шығарады: бензин, сұйыќ отын, химия жабдыќтары, картон, техникалыќ резеңке бұйымдары, күйіктас, жићаз, силикат кірпіші, кесілген ағаш бұйымдары, ќұранды темір бетонды конструкциялар, медициналыќ шприцтер және басќалар.
Біздің аймағымыздың бай тарихы және ежелгі мәдени әдет-ғұрпы бар. Ќазіргі уаќытта облысымызда 11 мұражай, 2 кәсіптік театр, 251 кітапхана, 3 демалыс саяабағы және 209 клуб мекемелері есепке алынды.
Павлодар Прииртышьесі Республикамыздың ғылыми, білімді және мәдени орталығы. Бірнеше жыл бойы республикада Павлодар оќушылары тест ќорытындылары бойынша озып келеді. Бүгінгі күнде облысымызда 107,9 мың оќушы білім алатын 456 мектеп, лицей, гимназия, меншік мектеп ќызмет етеді, 32 колледж (28,1 мың оќушы). 28 кәсіптік-техникалыќ мектептерде 7,7 мың адам жұмысшы мамандығын алуда. Облысымыздың төрт жоғары оќу орындарында және сегіз Ќазаќстан және Ресей жоғары оќу орын филиалдарында 32,7 мың студент білім алуда.
Облыс халќына медициналыќ көмекті 415 емхана және 51 аурухана мекемелері көрсетеді, мұнда 2,9 мың барлыќ маманды дәрігерлер және 6,2 мың орташа медициналыќ персонал еңбек етуде.
Облысымызда Павлодардан кейін екінші үлкен ќала - Екібастұз ќаласы. Мұнда 120,3 мың адам тұрады. Ќалаға әлемдік атаќты ашыќ тәсілмен өндірілетін көмірдің алып ќоры әкелді. Екібастұзда екі миллиард тоннадан астам көмір табылды. Гиннес рекордтары кітабына енгізілген, мұндағы "Богатырь" разрезіне әлемде тең келетін жоќ. Осында жұмыс істейтін роторлыќ экскаваторлар сағатына бес мың тоннаға дейін жанармай табады. Екібастұз көмірі Ќазаќстанның ғана емес, көрші Ресейдіңде түпкірлеріне де жіберіледі. Екібастұз теміржол түйіні - елімізде ең ірі.
Өндірілетін көмір бөлігі әр ќайсысы 500 мегаватт күштілікті он энергоблок орналасќан ГРЭС-1 және ГРЭС-2 - екі күшті жылу электр стансаларының оттығында жандырылады.
Екібастұз әлеуметтік инфраќұрылымы, өзінің дәстүрлері дамыған ќала. Ол ќазіргі индустриалды Ќазаќстанның келбетін белгілейтін ќалалардың бірі.
Облысымыздың үшінші ќаласы - Аќсу халыќ саны 38,9 мың адамды ќұрайды. Мұнда әлемге әйгілі ферроќортпа зауыты орналасќан. Бір кезде Амстердам ќаласындағы Халыќаралыќ сауда палатасы зауыттағы ферросилицийді әлемдегі ең жаќсысы деп мойындаған. Бүгінде кәсіпорын барлыќ өз өнімінің ең көбісін экспортќа шығарады.   Оның бәсекеге жоғары ќабілеттілігін кәсіпорынның жаңарту және техникалыќ ќайта жараќтануы бойынша маќсаттағы жұмыс ќамтамасыз етеді. Осында жаңа өнім – ќоспасыз болатты шығарудың жобасы әзірленуде.
Аќсу ГРЭСі - Ќазаќстанның жылу энергетикасының тұнғышы. Станса 25 жылдан астам бөгеліссіз жұмыс істеп келеді. Аќсу ќаласы ауданында Ертіс-Ќарағанды каналы бас алады.
Өзінің географиялыќ дәрежесіне, энергетикалыќ ќорына, пайдалы ќазбалар және жоғары дәрежелі мамандардың бірталай ќоры барына байланысты Павлодар облысы Ќазаќстанның индустриялыќ және мәдени жоғары дамыған өңірлерінің бірі. Оның шаруашылыќ жүйесі мемлекет экономикасына елеулі салым кіргізеді, сонымен республика ішінде еңбек бөлуде маңызды орын алып отыр.